Wat hebben grenzen met spreken te maken?
Bij grenzen denken we vaak aan ‘nee’ zeggen. Maar grenzen gaan over veel meer.
Een psychologische grens helpt je om onderscheid te maken tussen wat van jou is en wat van de ander is.
Een relationele grens bepaalt hoeveel verantwoordelijkheid jij neemt in het contact met anderen.
Dat wordt heel zichtbaar wanneer je spreekt voor een groep.
Je staat letterlijk in de aandacht. Mensen kijken naar je, luisteren naar je en vormen misschien een mening over wat je zegt.
En precies daar kan spanning ontstaan.
Wanneer verschuift je aandacht van jezelf naar de ander?
Bij gezonde spreekspanning ben je vooral bezig met je boodschap:
Wat wil ik vertellen? Wat is belangrijk voor mijn publiek? Hoe kan ik dit duidelijk uitleggen?
Bij spreekstress kan je aandacht steeds meer verschuiven naar de reactie van de ander:
Wat zullen ze van mij denken? Vinden ze mij wel deskundig genoeg? Wat als iemand kritiek geeft? Wat als ze afhaken? Wat als ik een vraag krijg waarop ik het antwoord niet weet?
Op dat moment ben je niet alleen meer bezig met je boodschap. Je probeert ook controle te krijgen over wat anderen van jou denken en voelen.
En daar raken spreekstress en grenzen elkaar.
1. De grens van verantwoordelijkheid
Als spreker heb je een verantwoordelijkheid.
Je bereidt je voor. Je probeert helder te communiceren. Je houdt rekening met je publiek.
Maar je bent niet verantwoordelijk voor iedere reactie van iedere persoon in de ruimte.
Iemand kan fronsen omdat hij het niet met je eens is. Iemand kan moe zijn. Een ander kijkt misschien voortdurend op zijn laptop omdat er op het werk iets dringend gebeurt.
Toch kan iemand met spreekstress zo'n reactie onmiddellijk persoonlijk maken: Ik doe het niet goed.
Een gezonde psychologische grens helpt je om te denken:
Ik ben verantwoordelijk voor hoe ik mijn boodschap breng.
De ander is verantwoordelijk voor zijn eigen reactie.”
2. De grens van goedkeuring
Natuurlijk vinden we het fijn als mensen positief reageren.
Maar er is een verschil tussen graag waardering krijgen en waardering nodig hebben om je veilig te voelen.
Als je tijdens het spreken voortdurend bevestiging zoekt, wordt iedere neutrale of kritische reactie bedreigend.
Je gaat misschien sneller praten, te veel uitleg geven of jezelf verdedigen.
Een stevige grens betekent: “Ik mag mijn boodschap brengen zonder dat iedereen mij goed hoeft te vinden.”
Dat geeft vrijheid.
3. De grens van ruimte innemen
Spreken voor een groep betekent ook letterlijk en figuurlijk ruimte innemen.
Mensen luisteren naar jou. Jouw ideeën krijgen aandacht.
Voor sommige mensen voelt dat vanzelfsprekend. Voor anderen helemaal niet.
Misschien heb je geleerd om vooral rekening te houden met anderen. Om niet te veel op te vallen. Om bescheiden te zijn. Om anderen eerst aan het woord te laten.
Dan kan zichtbaar worden plots heel spannend zijn.
Grenzen stellen en spreken hebben hier iets gemeen.
Je zegt eigenlijk: “Ik ben hier. Ik heb iets te vertellen. En mijn boodschap mag gehoord worden.”
4. De grens van kwetsbaarheid
Een andere belangrijke grens gaat over wat je van jezelf verwacht.
Moet je als spreker alles weten?
Mag je even stilvallen?
Mag je zeggen dat je een antwoord niet weet?
Mag je een fout maken?
Wie zichzelf geen ruimte geeft om menselijk te zijn, legt de lat tijdens een presentatie bijzonder hoog.
En hoe hoger die lat, hoe groter de kans op spreekstress.
Een sterke spreker durft daarom ook te zeggen:
“Dat weet ik op dit moment niet.”
Of:
“Geef me even tijd om daarover na te denken.”
Dat is geen zwakte. Het kan juist vertrouwen en geloofwaardigheid uitstralen.
5. De grens bij weerstand
Vooral voor leidinggevenden is dit belangrijk.
Je moet soms een boodschap brengen waarvan je weet dat niet iedereen ze graag zal horen.
Een verandering aankondigen.
Feedback geven.
Een beslissing verdedigen.
Een team aanspreken op gedrag.
Als je moeilijk kunt verdragen dat iemand teleurgesteld, kritisch of boos reageert, kan spreken extra spanning veroorzaken.
Je probeert dan misschien de boodschap zachter te maken. Je gebruikt te veel woorden. Je begint jezelf te verantwoorden. Of je vermijdt de kern.
Een relationele grens helpt je om in verbinding te blijven zonder jezelf te verliezen.
Je kunt luisteren naar de ander én tegelijk bij je eigen boodschap blijven.
Spreekstress gaat daarom niet altijd alleen over spreken
Niet iedere vorm van spreekstress heeft te maken met grenzen. Er kunnen veel andere oorzaken zijn: weinig ervaring, negatieve ervaringen uit het verleden, perfectionisme, onzekerheid over de inhoud of een sterke lichamelijke stressreactie.
Maar wanneer spreekstress telkens opnieuw ontstaat vanuit de vraag “Wat zullen anderen van mij denken?”, is het interessant om verder te kijken dan spreektechniek alleen.
Dan kunnen vragen helpen zoals:
- Wat is mijn verantwoordelijkheid en wat is die van de ander?
- Hoeveel goedkeuring heb ik nodig om mij zeker te voelen?
- Durf ik ruimte in te nemen?
- Mag iemand het met mij oneens zijn?
- Kan ik bij mezelf blijven wanneer iemand kritisch reageert?
Van spreekstress naar spreekdurf
Minder spreekstress betekent daarom niet dat je nooit meer spanning mag voelen.
Het betekent ook niet dat de mening van je publiek je niets meer mag doen.
Het gaat om iets anders: verbonden blijven met je publiek zonder jezelf in die verbinding te verliezen.
Je luistert naar de ander, maar blijft ook luisteren naar jezelf
Je houdt rekening met je publiek, zonder jezelf volledig verantwoordelijk te maken voor hun reactie.
Je durft zichtbaar te zijn.
Je durft je boodschap neer te zetten.
Je durft een grens te bewaken.
En misschien ligt precies daar een belangrijke stap van spreekstress naar spreekdurf.
